नेपालमा स्वास्थ्य संकट: रेबिज खोप र क्यान्सर उपचारका औषधिको अभावले बिरामी संकटमा

काठमाडौं

खरिद प्रक्रिया असफल हुनु, प्रशासनिक ढिलाइ तथा मूल्य निर्धारणसम्बन्धी विवादका कारण देशभरका बिरामी प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित।

नेपालमा हाल रेबिजविरुद्धको खोप तथा क्यान्सर उपचारमा प्रयोग हुने अत्यावश्यक केमोथेरापी औषधिको अभावले स्वास्थ्य सेवा गम्भीर संकटमा परेको छ। खरिद प्रक्रिया असफल हुनु, प्रशासनिक ढिलाइ तथा मूल्य निर्धारणसम्बन्धी विवादका कारण देशभरका बिरामी प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्।

रेबिज खोपको अभाव

काठमाडौंस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालसहित देशका विभिन्न सरकारी अस्पतालमा जीवनरक्षक रेबिजविरुद्धको खोपको अभाव देखिएको छ।

सरकारी निकायबाट खोप खरिदका लागि गरिएका विभिन्न टेन्डर प्रक्रिया सफल हुन नसक्दा आवश्यक परिमाणमा खोप उपलब्ध हुन सकेको छैन। यसका कारण प्रदेश तथा स्थानीय तहले आ-आफ्नै स्रोतबाट खोप व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।

खोप अभावका कारण कुकुर तथा अन्य जनावरको टोकाइमा परेका बिरामीले उपचारका लागि टाढाटाढासम्म यात्रा गर्नुपर्ने, निजी फार्मेसीबाट महँगो मूल्यमा खोप खरिद गर्नुपर्ने तथा केही अवस्थामा उपचार नपाउँदा ज्यानसमेत गुमाउनुपरेको बताइएको छ।

तत्कालीन राहतका रूपमा काठमाडौं महानगरपालिकाले शुक्रराज अस्पताललाई रेबिज खोप उपलब्ध गराएको छ। साथै सरकारले नयाँ खरिद प्रक्रिया अघि बढाएको तथा विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) बाट आपत्कालीन खोपसमेत प्राप्त गरेको जनाएको छ।

क्यान्सर उपचारका औषधिको चरम अभाव

नेपालका क्यान्सर उपचार केन्द्रहरूमा प्लाटिनम-आधारित केमोथेरापी औषधि कार्बोप्लाटिन, सिस्प्लाटिन र अक्सालिप्लाटिनको अभाव देखिएको छ।

सरकारले निर्धारण गरेको अधिकतम बिक्री मूल्य अत्यन्त कम भएकाले आयातकर्ताले यी औषधि आयात गर्न छाडेपछि बजारमा अभाव सिर्जना भएको हो।

औषधिको अभावले सयौं क्यान्सर बिरामीको उपचार प्रभावित भएको छ। कतिपय बिरामीका परिवार आवश्यक औषधि खोज्दै निजी बजार तथा अनौपचारिक माध्यमसम्म पुग्न बाध्य भएका छन् भने धेरै बिरामीको उपचार ढिलो हुने जोखिम बढेको छ।

औषधि व्यवस्था विभागले उपलब्ध मौज्दात औषधि प्रमुख अस्पतालहरूमा तत्काल आपूर्ति गर्न आपूर्तिकर्तालाई निर्देशन दिएको छ। साथै, औषधिको मूल्य समायोजनका विषयमा सरकारसँग आवश्यक समन्वय भइरहेको जनाएको छ।

स्वास्थ्य क्षेत्रमा चुनौती

स्वास्थ्य विज्ञहरूले अत्यावश्यक औषधि र खोपको नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्न प्रभावकारी खरिद प्रणाली, समयमै निर्णय तथा दीर्घकालीन व्यवस्थापन आवश्यक रहेको बताएका छन्।

उनीहरूका अनुसार यस्ता जीवनरक्षक औषधि र खोपको अभावले सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीप्रति नागरिकको विश्वास कमजोर हुन सक्ने भएकाले सरकारले तत्काल र दीर्घकालीन समाधानमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ।